Birazoku

“Ankara’yı yazacağım. Ankara’yı öyle bir yazacağım ki, pek çok insan burada kendisini bulacak… Yazarlık sanatımın tüm inceliklerini bu kitapta ortaya koyacağım.”

“Sabahattin Ali’nin Ankara’daki İzleri”, yazarın hayatında önemli bir yer tutan bu kentte yaşadığı evleri, çalıştığı yerleri, ailesiyle ve arkadaşlarıyla gittiği mekânları, gezdiği sokakları; kısaca Sabahattin Ali’nin Ankarası’nı anlatıyor.

Tolga Aydoğan, Ankara ve Sabahattin Ali konusunda bir ilk olan bu özgün çalışmasıyla; anılar, fotoğraflar, belgeler eşliğinde, okuru dönemin Ankarası’na götürüyor, Sabahattin Ali’nin anılarının sindiği sokaklarda, mekânlarda dolaştırıyor; anıları canlandırarak yazarın yaşamına farklı bir derinlik kazandırıyor.

Bu kitapla, Sabahattin Ali’nin Ankara’daki yaşantısına dair bazı bilgiler ilk kez gün ışığına çıkarken yazarın bugüne kadar yayımlanmamış iki fotoğrafı da okurla buluşuyor. Kitap, edebiyat tarihine ve Ankara’nın kent belleğine önemli bir katkı sunmanın yanı sıra ileride bu konuda yapılacak çalışmalar için de bir kaynak niteliği taşıyor.

İçindekiler
Önsöz • 11
Teşekkür • 13
I. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ’NİN AİLESİ, ÇOCUKLUK GÜNLERİ
Sabahattin Ali’nin Ailesi • 17
Sabahattin Ali’nin Annesi ve Babası Evleniyor • 20
Sabahattin Ali’nin Çocukluk Günleri (Çanakkale 1914-1918) • 21
Sabahattin Ali’nin Çocukluk Günleri (İzmir 1918-1919) • 22
Sabahattin Ali’nin Çocukluk Günleri (Edremit 1919) • 22
Sabahattin Ali’nin Yetişmesinde Emeği Olan
Ruhi Naci Sağdıç Kimdir? • 23
Kuvayi Milliye ve Ruhi Naci Bey • 25
Sabahattin Ali ve Ruhi Naci Bey • 27
Sabahattin Ali’nin Edremit’teki Okul ve Mahalle Günleri • 29
Ruhi Naci Bey Sabahattin Ali’yi Okula Yazdırıyor • 29
İstanbul Muallim Mektebi Günleri • 32
Okulun Damında Sabahattin Ali • 33
Sabahattin Ali’nin Çağlayan Dergisinde İlk Yazıları Çıkıyor • 34
Baba Selahattin Bey Ayvalık’taki
Zeytinyağı Fabrikası’na Müdür Oluyor • 37
Sabahattin Ali Babasını Kaybediyor • 38
II. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ’NİN ANKARA’YA İLK GELİŞİ,
ÖĞRETMENLİK VE ALMANYA GÜNLERİ
Sabahattin Ali’nin Ankara’ya İlk Gelişi (1927) • 39
Sabahattin Ali’nin Yozgat Günleri
(Ekim 1927 – Mayıs/Haziran 1928) • 48
Sabahattin Ali 1928 Yazında Tekrar Ankara’da • 53
Ankara Sıhhat Yurdu • 54
Sabahattin Ali’nin Düştüğü Çukur • 61
Almanya’da Okuma Hayali • 62
Almanya’ya Tahsile Gidiyor • 63
Sabahattin Ali 1930’da Yeniden Ankara’da • 68
Sabahattin Ali ve Nâzım Hikmet İlk Defa Karşılaşıyor • 72
Sabahattin Ali Aydın’da (1930-1931) • 74
Sabahattin Ali 15 Günlüğüne Ankara’da • 75
Sabahattin Ali’nin Yaşadığı Ulus’taki Ankara Sıhhat Yurdu • 76
Sabahattin Ali’nin Konya Günleri (Ekim 1931) • 77
Bilinmeyen Bir Sabahattin Ali Fotoğrafı • 79
Sabahattin Ali 1932 Yazında Aliye Hanım ile Tanışıyor • 80
Sabahattin Ali Konya’da Hapishaneye Giriyor • 82
Konya’da Duruşma Yapılıyor • 84
Konya Cezaevi’nde Atatürk’e Yazdığı Mektup • 85
Sabahattin Ali Sinop Cezaevi’nde • 87
III. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ’NİN ANKARA’YA DÖNÜŞÜ, VEKÂLETTE
İŞE BAŞLAMASI, İLK KİTABININ YAYIMLANMASI
Sabahattin Ali Ekim 1933’te Çıkan Afla Ankara’da • 89
Ankara Cinayeti • 96
Sabahattin Ali’nin Ankara Sıhhat Yurdu Binasındaki Odası • 97
Atatürk, Sabahattin Ali’yi Bağışlıyor • 101
Sabahattin Ali’nin Atatürk’e Yazdığı Şiir: “Benim Aşkım” • 101
Sabahattin Ali Vekâlette İşe Giriyor (Mart 1934) • 103
Sabahattin Ali ile Rıfat Ilgaz Ankara’da Tanışıyor • 104
İlk Kitabı Çıkıyor: Dağlar ve Rüzgâr • 105
Ankara Palas’taki Kıyafet Balosu • 106
Ankara Halkevi’nde Bilinmeyen Bir Sabahattin Ali Fotoğrafı • 112
Neşriyat Müdürlüğü Mümeyyizi Oluyor • 113
Sabahattin Ali’nin Çalıştığı Bina: Darülmuallimin Binası • 114
Ankara Sıhhat Yurdu Kapanıyor • 117
Yenişehir • 118
Sabahattin Ali Yenişehir’e Taşınıyor • 119
Sabahattin Ali’nin 1934’te Gittiği Yerler:
Çiftlik Merkez Lokantası • 122
Sabahattin Ali’nin 1934’te Gittiği Yerler:
Bomonti Bira Bahçesi • 124
Sabahattin Ali’nin 1934’te Gittiği Yerler: Kızılay Bahçesi • 126
Sabahattin Ali’nin 1934’te Gittiği Yerler:
İstanbul Pasta Salonu • 128
Sabahattin Ali’nin 1934’te Gittiği Yerler:
Kızılcahamam Ormanları ile Çubuk Karagöl • 133
Sabahattin Ali’nin 1934’te Gittiği Yerler: Gül Bahçesi • 134
Ertüzün Ailesi Eylül 1934’te Ankara’dan Ayrılıyor • 136
IV. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ EVLENİYOR, MENEKŞE APARTMANI,
KIZI FİLİZ DOĞUYOR, ADALAR APARTMANI
Sabahattin Ali Evlenmek İçin Harekete Geçiyor • 137
Ve Nikâh • 138
Sabahattin Ali ile Aliye Hanım Ankara’da (Mayıs 1935) • 139
Menekşe Apartmanı • 144
Sabahattin Ali’nin Ziyaretine Gittiği Nahit Hanım’ın Evi:
Vardar Apartmanı • 153
Sabahattin Ali İkinci Ortaokulu’nda
Almanca Öğretmeni Oluyor (Kasım 1935) • 157
Sabahattin Ali Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Okuyor • 159
Kuyucaklı Yusuf, Tan Gazetesinde Yayımlanıyor (Kasım 1936) •
166
Kuyucaklı Yusuf’u İmzalatan Salim Şengil • 168
Kuyucaklı Yusuf Toplatılıyor • 170
1937’de Sabahattin Ali Askere Alınıyor • 170
İstanbul’da Askerken Ders Veriyor • 171
30 Eylül 1937’de Filiz Ali Doğuyor • 172
İstanbul’da Yedek Subay Okulu’nda • 173
Askerlikten Sonra Yeniden Ankara (Eylül/Ekim 1938) • 174
Karanfil Sokak: Adalar Apartmanı • 174
Adalar Apartmanı’ndaki Ev Sahibi Semih Bey Kimdir? • 176
Filiz Ali Adalar Apartmanı’nı Anlatıyor • 176
Adalar Apartmanı’na Dair Bir Yanılgı • 181
V. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ’NİN KONSERVATUVAR GÜNLERİ,
CARL EBERT’LE ÇALIŞMALARI, ANKARA’DAKİ DOSTLARI
Sabahattin Ali’nin Yeni Görevi • 192
Musiki Muallim Mektebi’den Konservatuvara • 192
Carl Ebert’in Türkiye’ye Gelişi • 198
Sabahattin Ali Carl Ebert’in Ne Zaman Tercümanı ve
Asistanı Oldu? • 209
Sabahattin Ali’nin Tercümanlığa Giden Süreci • 211
Ebert’in Ankara’daki Günleri • 217
1939’da İçimizdeki Şeytan, Ulus Gazetesinde Tefrika Ediliyor • 219
Sabahattin Ali’nin Meşhur Fotoğrafı Nerede Çekildi? • 220
İstanbul Moda’da Kısa Bir Tatil • 226
Sabahattin Ali Bir Öykücünün Ortaya Çıkmasını Sağlıyor:
Fahri Erdinç • 227
Devlet Operası’nın İlk Temsili • 229
Sabahattin Ali İkinci Kez Askere Alınıyor • 230
Kürk Mantolu Madonna Kimdi? • 234
Askerlikten Sonra Tekrar Ankara’da • 235
1941’de Sadri Alışık’ın ve İsmet Ay’ın Sınavına
Sabahattin Ali ile Carl Ebert Giriyor • 241
Sabahattin Ali ve Tercüme Bürosu • 243
Kürdün Meyhanesi ve Sabahattin Ali • 247
Şükran Lokantası ve Sabahattin Ali • 251
Sabahattin Ali’nin Ankara’daki Dostları • 253
Aliye Ali, Sabahattin Ali’nin Ankara’daki Dostlarını Anlatıyor • 256
VI. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ’NİN İZLERİNİ BIRAKTIĞI YERLER, YAŞAR
NABİ’NİN EVİ VE VARLIK DERGİSİ
Sabahattin Ali Çubuk Barajı’nda • 259
Sabahattin Ali Sovyet Sefareti’nde • 262
Sabahattin Ali Avusturya Sefareti’nde • 264
1942’nin Başındaki Temsiller • 265
Saadet İkesus Altan, Sabahattin Ali ile Carl Ebert’i Anlatıyor • 266
Sabahattin Ali Ankara Palas’ta Baloda (1942) • 268
Sabahattin Ali Karpiç Lokantası’nda • 269
Sabahattin Ali ve Süreyya Gazinosu • 278
Sabahattin Ali ve Gar Gazinosu • 284
Sabahattin Ali ve Gazi Orman Çiftliği • 287
Sabahattin Ali ve Hipodrom • 294
Sabahattin Ali ve Dikmen • 296
Adalar Apartmanı’na Kuzeni
Reşit Mazhar Ertüzün de Taşınıyor • 297
Ankara’da Karartma Geceleri • 299
Filiz Ali’nin Doktoru Albert Eckstein • 301
1944’te Çankırı’da Askere Alınıyor • 304
Yaşar Nabi’nin Evi, Sabahattin Ali ve Varlık Dergisi • 304
Sabahattin Ali’nin Akba Kitabevi’ndeki İzleri • 306
Haşet (Hachette) Kitabevi’nde Sabahattin Ali’nin İzleri • 314
Sabahattin Ali ve Özen Pastanesi • 316
Sabahattin Ali ve Kutlu Pastanesi • 321
Sabahattin Ali Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nde • 327
Mavi Yolculuk ve Sabahattin Ali • 333
VII. BÖLÜM
SABAHATTİN ALİ KONSERVATUVARDAN AYRILIYOR,
MARKOPAŞA GÜNLERİ, ANKARA’DAKİ SON GÜNLERİ
Sabahattin Ali Bakanlık Emrine Alınıyor • 335
Tan Gazetesi Baskını – 4 Aralık 1945 • 337
1946 Seçimleri ve Değişen Politik Ortam • 339
Ankara Palas’ta Orhan Veli ve Lütfü Kırdar Anısı • 341
Sabahattin Ali ve Nihal Atsız • 342
Markopaşa • 347
Markopaşa’nın Sobası • 352
Markopaşa Yazıhanesi’nde Sabahattin Ali’nin Son Öyküsü • 353
İstanbul’daki Yaşamı • 353
Gazeteciler Cemiyeti’ne Başvurusu • 354
Karpiç Lokantası’nda Adnan Menderes ile • 355
Markopaşa’daki gerginlikler • 356
Evin Akyol Markopaşa Dönemindeki Ankara’yı Anlatıyor • 358
Hakkında Açılan Davalar • 359
Sırça Köşk Yayımlanıyor ve Toplatılıyor (1947) • 361
Sabahattin Ali Kamyonculuk Yapıyor • 362
Ankara’daki Son Günü • 364
Vali Lütfi Kırdar ile Başka Bir Anı • 366
Kaçmayı Planlıyor • 367
Ölümü • 370
Sabahattin Ali ve Ankara • 376
Kaynakça • 379
Dizin • 390

Önsöz

Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Sabahattin Ali’nin 41 yıllık kısa hayat yolculuğunda Ankara önemli bir duraktır. Ankara ile yolu ilk defa 1927’de kesişiyor ve 1948’e kadar Ankara onun hayatında önemli izler bırakıyor. Bu kitapta Sabahattin Ali’nin Ankara’da yaşadığı evleri, çalıştığı yerleri, ailesiyle ve arkadaşlarıyla gittiği lokantaları, gazinoları, pastaneleri tek tek bulup ortaya çıkarmaya gayret ettim. Anıları okuyarak Ankara’daki izlerini bulmaya çalıştım. Onun hatıralarının geçtiği binaların bir kısmı halen ayakta, bir kısmı ise seneler içinde çoktan yıkılmış. Onu tanıyanların anılarından hareketle bu mekânları analiz ederek, onu tanıyan ve hayatta olan kişilerle görüşerek Sabahattin Ali’nin Ankara’daki izlerini kaleme almak istedim. İkinci Dünya Savaşı döneminde Ankara’daki politik ortam, değişen siyasi anlayışın etkisi elbette onun yaşantısını da derinden etkilemiş. Ben bu kitapta onun ölümü ve siyasi yaşantısının detaylarına girmek istemedim. Çünkü bu konuda birçok kitap yazıldı. Özellikle Sayın Filiz Ali’nin ve Sayın Sevengül Sönmez’in değerli çalışmaları bu araştırmalarda kaynak kitap konumundadır. Bahsini ettiğim bu kitaplarda yazarın Ankara’daki yaşantısına dair bazı anekdotlar da yer aldı. Fakat yazarın hangi binalarda yaşadığı, nerelerde vakit geçirdiğine dair kısaca “Ankara ve Sabahattin Ali” özelinde bir çalışma bugüne kadar yapılmadı. Ankara, Sabahattin Ali’nin hayatında çok önemli bir yer tutmaktadır. Son döneminde, yazmak istediği bir kent olarak karşımıza çıkar. Arkadaşı Mediha Esensel’e “Ankara’yı yazacağım. Ankara’yı öyle bir yazacağım ki, pek çok insan burada kendisini bulacak… Yazarlık sanatımın tüm inceliklerini bu kitapta ortaya koyacağım” diyecektir. Maalesef o çok istediği Ankara romanını yazmaya fırsat bulamıyor. Ben ise onun Ankara’da bıraktığı izleri takip ederek Sabahattin Ali’nin Ankarası’nı yazmaya gayret ettim. Onun Ankara’daki yaşantısına dair bazı bilgiler ilk kez gün ışığına çıkarken bazı yanlış bilinenlerin de bu kitapta yer alan bilgilerle düzeltileceğini umuyorum. Bugüne kadar yayımlanmamış iki fotoğrafı da yine bu kitapta ilk defa ortaya çıkacak. Sonuç olarak Sabahattin Ali’nin Ankara’daki günlerine ilişkin kaleme alınan bu kitabın ileride yapılacak araştırmalar için de bir kaynak kitap teşkil edeceğini umuyorum.

….