Birazoku

John Steinbeck, tiyatro oyunu ile romanı birleştirerek biçimsel bir meydan okumaya, bir edebiyat deneyine girişiyor Alev Alev’de.

Her biri nev’i şahsına münhasır dört karakter tuhaf bir ilişki sarmalının içine düşüyor: Delicesine istemesine rağmen bir türlü baba olamayan Joe Saul, canından çok sevdiği kocasına bir çocuk verebilmek için her şeyi göze alan Mordeen, bu evliliğin ortasına en olmadık şekilde düşen Victor ve üçüne verdiği tavsiyelerle işleri bazen karıştırıp bazen yoluna koyan Ed Arkadaş. Sirk, çiftlik ve deniz olarak tasarlanan üç perdede, mekânlar ve karakterlerin yaptıkları işler değişiyor ama yaşananlar aynı kalıyor, olaylar birbirini takip ediyor. Böylece meydana geliyor Steinbeck’in en sıradışı, en enteresan kitaplarından biri.

“Şiirsel bir yoğunlukla tasarlanıp yaratılmış, ahlâk üzerine bir oyun.”
NEW YORK HERALD TRIBUNE

“Alev Alev’in karakterleri folklorun efsanevi arketipleridir. Kısıtlı, arındırılmış, ama çeşitli renklerle bezenmiş bir dil konuşurlar; kendine has, şiirsel, dokunaklı bir halk ağzıdır bu.”
THE NEW YORK TIMES

John Steinbeck
Alev Alev
Hikâye Biçiminde Bir Oyun
Burning Bright
A Play in Story Form
Ç E V İ R E N
Alev Bulut

Elaine’e, Elaine için,
Elaine sayesinde…

Kaplan Kaplan, alev alevsin,
Ormanlarında gecenin;
Ölümsüz el yahut göz, hangisi,
Tasarlayabilir senin korkunç simetrini?

– WILLIAM BLAKE

İÇİNDEKİLER
Önsöz………………….9
Birinci Perde: Sirk………………13
İkinci Perde: Çiftlik…………45
Üçüncü Perde, Birinci Sahne: Deniz……………………73
Üçüncü Perde, İkinci Sahne: Çocuk…………………….89

Önsöz

Alev Alev oyun-kısa roman [play-novelette] dediğim yeni biçimde üçüncü denememdir. Bu türü daha önce deneyen olup olmadığını bilmiyorum. Ben ilk olarak Fareler ve İnsanlar ve Ay Batarken’de denemiştim. Üzerinde çalıştığım bu biçime yeni bir biçim demek de yanlış olabilir. Bu daha çok eski biçimlerin bir karışımı. Okunması kolay bir tiyatro oyunu ya da diyalogları sahneye uyarlanabilecek bir kısa roman diyebiliriz.

Bu biçimde yazmayı istememin çok farklı nedenleri var. Tiyatro oyunu okumak bana zor geliyor, bu düşüncemi birçok kişinin paylaşacağına da eminim. Basılı bir oyun metnini en fazla tiyatroya özel bir ilgisi olanlar, tiyatro öğrencileri ya da tiyatro tutkunları gibi küçük bir grup insan okur. Benim bu biçimi denememin en önemli nedeni, daha tanıdık bir mecra olan kurgu şeklinde yazılması sayesinde bir oyunun daha yaygın biçimde okunmasını sağlamaktı.

Oyun-kısa roman biçiminde bir eser yazmamın ikinci nedeni ise, oyun metnini hem okur hem de oyuncu, yönetmen ve yapımcı açısından zenginleştirmek. Bir tiyatro oyunundaki “İşadamı, kırk yaşında” gibi alışıldık bir karakter betimlemesinin devamını getirmek, onu geliştirmek zordur. Bu kısa betimleme, bu anlamda, bir karakteri yaratmanın bütün külfetini diyaloğa ve oyuncuyu sahnede izlediğimiz âna bırakmış olur. Tabii kısa bir betimlemenin oyun sahnelenirken yönetmenin ve sahne tasarımcısının hayal gücüne daha geniş bir alan sunduğu da söylenebilir.

Bunların dışında, yazarın niyetini bütün ayrıntısıyla bilmenin tiyatro izleyicisine ve tiyatroseverlere hiçbir zararı yok. Olay akışını ayrıntısıyla bilmek yönetmen, oyuncu ve sahne tasarımcısını kısıtlamaktan ziyade, onlara fayda sağlar. Oyunu henüz görmemiş ve belki hiç görmeyecek olan birçok kişi için de büyük bir fırsattır bu.

Düzyazı kurgu yazarlarının, tiyatro disiplininin gerektirdiklerini umursamadıkları ya da bunu beceremedikleri, disiplinin kurallarına uymadıkları söylenir. Olay akışını sahneye uyarlamayı ya da yalnızca diyalogla kendini gösteren perdeler ve sahnelerle sınırlanmayı istemiyor olabilirler. Alışılageldik oyunlarda yapı, bu anlamda, onlara çok kısıtlayıcı gelir – doğrusu öyledir de. Düşünce akışı diyaloglardan izlenemiyorsa karakterin kafasının içindekileri bilemezsiniz. Yazar karakterlerin hareketlerini sahnede ikna edici biçimde gösterecek tekniği kullanmadığı sürece, izleyiciler o coğrafyada gezinti yapma şansına sahip olmazlar. Olay akışının çok iyi yapılandırılması ve perde indiğinde karakterlerin başından bir şeyler geçmiş olması gerekir. Bu çalışma prensipleri hem geleneksel tiyatro oyunu hem de oyun-kısa roman için geçerlidir. Bir kısıtlama daha vardır: Eser kısa olmak zorundadır.

Bu türün avantajı, tiyatroya özgü odaklanma ve disiplinde ve entelektüel ya da fiziksel herhangi bir belirsizliğe yer vermenin imkânsız oluşunda yatar. Sözünüzü açık ve öz söylemek zorundasınız. Orada boşa edilmiş bir söze, uzun bir konuşmaya, ana temadan sapmaya yer yoktur. Oyun-kısa romanda da olay akışı, iyi bir tiyatro oyunundaki gibi seri ve dinamik olmalıdır, çatışmaların çözümü karakterler üzerinden izlenebilmelidir.

Bu tekniğin getirdiği zorluklar çok büyüktür. Tiyatro eğitimi almış bir yazar, fiziksel meseleleri yönetmene ya da sahne tasarımcısına bırakmaya razı olur ve bir kurgu yazarı gibi betimleme yapmayı öğrenmemiştir. Kurgu yazarı ise betimlemelerinin diyaloglarını ilerletmesine izin vereceği şekilde eğitilmiştir ve tiyatronun sıkı çerçevesinden çıkma eğilimi vardır. Öyküsünü gözünün önünde canlandırmaya alışık olmayan bir yazar bu yeni biçimi başarıyla kullanamayabilir.

Oyun-kısa roman, bütün zorluklarına karşın çok değerlidir. Oyunun okunma şansını epeyce artırdığı kadar kurmaca eserin de fazla değişiklik gerektirmeden oynanma şansını artırır. Bence bu meşru bir biçimdir ve yeni keşiflere de çok açıktır.

JOHN STEINBECK

….