Birazoku.com sitesinde de kitapların ilk sayfalarından biraz okuyabilir, satın almadan önce fikir sahibi olabilirsiniz. Devamı »

Yazar ya da yayınevi iseniz kitaplarınızı ücretsiz yükleyin!

Facebook’ta Beğen

Alışkanlıkların Gücü – Özel ve İş Hayatımızda Alışkanlıklarımızın Ardında Ne Yatar?

Charles Duhigg, Handan Balkara Çevikus

Alışkanlıkların Gücü – Özel ve İş Hayatımızda Alışkanlıklarımızın Ardında Ne Yatar?

Alışkanlıkların Gücü‘nde New York Times’ın ödüllü iş dünyası muhabiri Charles Duhigg, alışkanlıkların neden var olduğunu ve nasıl değiştirilebileceğini keskin zekası ve muazzam ifade yeteneğiyle keyifli bir şekilde anlatarak, insanoğlunun doğasına yönelik yepyeni bir bakış açısı ortaya koymaktadır.

Kitabı okuduğunuzda, bazı insanların ve şirketlerin kendilerini neden bir çırpıda değiştirebildiklerini, bazılarınınsa neden yıllarca uğraştıkları halde değişmeyi başaramadıklarını anlayacaksınız.

Özel ve iş hayatımızda alışkanlıklarımızın ardında nelerin yattığını araştıran nörobilimcilerin laboratuvarlarına giderek, Olimpiyat yüzücüsü Michael Phelps’in, Starbucks’ın CEO’su Howard Schultz’un ve yurttaşlık hakları hareketinin kahramanı Martin Luther King’in başarısında doğru alışkanlıkların ne kadar önemli bir rol oynadığını keşfedeceksiniz.

Düzenli olarak spor yapmanın, kilo vermenin, harika çocuklar yetiştirmenin, daha üretken olmanın, yenilikçi şirketler kurmanın ve başarıya ulaşmanın anahtarının, alışkanlıkların nasıl işlediğini anlamaktan geçtiğini göreceksiniz.

Alışkanlıkların bir kader olmadığını ve Charles Duhigg’in gösterdiği yöntemden yararlanarak iş ve özel hayatınızı nasıl dönüştürebileceğinizi öğreneceksiniz.

***

İÇİNDEKİLER

GİRİŞ
Alışkanlık Tedavisi xi

• • •

KISIM BİR
Bireylerin Alışkanlıkları

1. ALIŞKANLIK DÖNGÜSÜ      3-32
Alışkanlıklar Nasıl İşler?

2. BEYNİN ARZULARI      33-65
Yani Alışkanlıklar Nasıl Oluşur?

3. ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞTİRMENİN ALTIN KURALI      66-102
Dönüşüm Nasıl Gerçekleşir?

• • •

KISIM İKİ
Başarılı Organizasyonların Alışkanlıkları

4. KİLİT TAŞI ALIŞKANLIKLAR, YA DA PAUL O’NEILL’İN BALADI      105-136
En Önemli Alışkanlıklar Hangileridir?

5. STARBUCKS VE BAŞARI ALIŞKANLIĞI      137-165
İrade Otomatikleştiği Zaman

6. KRİZLERİN GÜCÜ      166-196
Liderler Alışkanlıkları Tesadüfen ya da İsteyerek Nasıl Yaratırlar?

7. TARGET SİZİN NE İSTEDİĞİNİZİ SİZDEN ÖNCE NASIL BİLİR?      197-231
Şirketler Alışkanlıkları Öngördüğü (ve Onlardan Yararlandığı) Zaman

• • •

KISIM ÜÇ
Toplumların Alışkanlıkları

8. SADDLEBACK KİLİSESİ VE MONTGOMERY OTOBÜS BOYKOTU      235-267
Toplumsal Hareketler Nasıl Ortaya Çıkar?

9. ÖZGÜR İRADENİN NÖROLOJİSİ      268-300
Alışkanlıklarımızdan Sorumlu muyuz?

• • •

EK
Okuyucu Bu Fikirleri Nasıl Kullanabilir?      301-314

Teşekkür      315-318
Kaynaklara Dair Bir Not      319
Notlar      321-410

Giriş
Alışkanlık Tedavisi

O, bilim insanlarının gözde araştırma katılımcısıydı.

Lisa Ailen, dosyasında da belirtildiği gibi, otuz dört yaşındaydı. Sigaraya ve alkole on altı yaşındayken başlamış, hayatının büyük bölümünü obeziteyle mücadele ederek geçirmişti. Hayatının bir noktasında (yirmili yaşlarının ortalarındayken) 10 bin dolar tutarındaki borçları yüzünden bankalardan yakasını kurtaramaz olmuştu. Eski bir özgeçmişinde en uzun işi bir yıldan kısa sürmüş gözüküyordu.

Oysa bugün araştırmacıların karşısında duran kadın zayıf ve dinçti, üstelik bir atletin kaslı bacaklarına sahipti. Dosyasındaki fotoğraflarda olduğundan on yaş daha genç gösteriyordu ve orada bulunan herkesi sporda yenebilirmiş gibi bir hali vardı. Dosyasında bildirildiğine göre Lisa’nın ödenmemiş borcu yoktu, içki içmiyordu ve bir grafik tasarım firmasında otuz dokuzuncu ayını doldurmak üzereydi.

“Son sigaranı içeli ne kadar oldu?” diye sordu doktorlardan biri, Lisa’nın Maryland’deki Bethesda kenti yakınlarındaki bu laboratuvara her geldiğinde cevapladığı bir dizi soruya başlarken.

“Neredeyse dört yıl oldu,” dedi Lisa, “O zamandan beri otuz kilo verdim ve bir maraton koştum.” Ayrıca yüksek lisans yapmaya başlamış ve bir ev satın almıştı. Hareketli bir dönem olmuştu kısacası.

Odadaki bilim insanları arasında nörologlar, psikologlar, genetikçiler, bir de sosyolog vardı. Lisa’nın yanı sıra, sigara tiryakiliği, kronik oburluk, alkolizm, alışveriş hastalığı ve diğer zararlı alışkanlıklardan kurtulmayı başarmış iki düzineden fazla insanı, son üç yıldır Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin finansmanıyla didik didik araştırmışlardı. Tüm araştırma katılımcılarının ortak bir özelliği vardı: Hayatlarını oldukça kısa zaman dilimleri içinde yeniden inşa etmişlerdi. Araştırmacılar bunun nasıl mümkün olduğunu anlamak için katılımcıların hayati fonksiyonlarını ölçmüş, günlük rutinlerini izleyebilmek için evlerine kameralar yerleştirmiş, DNA dizilimlerini incelemiş ve gerçek zamanda kafataslarının içine bakmalarını mümkün kılan teknolojiler sayesinde, sigara dumanı ve ziyafet sofraları gibi ayartıcı etkilere maruz bırakıldıkları zaman beyinlerinden geçen kan akımını ve elektrik sinyallerini gözlemlemişlerdi. Araştırmacıların amacı, alışkanlıkların nörolojik düzeyde nasıl işlediğini ve onları değiştirmek için ne yapmak gerektiğini bulmaktı.

“Bu hikâyeyi onlarca defa anlatmış olduğunun farkındayım,” dedi doktor, Lisa’ya, “ama meslektaşlarımdan bazıları hikâyeni senin değil, başkalarının ağzından dinlediler. Rica etsem sigarayı nasıl bıraktığını bize bir kez daha anlatır mısın?”

“Tabii” dedi Lisa. “Her şey Kahire’de başladı.” Kahire tatiline çıkması ani bir kararla olmuştu. Bu kararı vermesinden birkaç ay önce kocası onu terk etmek istediğini, çünkü başka bir kadına âşık olduğunu açıklamıştı. Lisa’nın ihaneti sindirmesi ve kocasından ciddi ciddi boşanacak olduğu gerçeğini idrak etmesi biraz zaman almıştı. Bir müddet yas tutmuş, sonra bir süre takıntılı bir şekilde kocasını gözetlemiş, onun yeni kız arkadaşını sokaklarda takip etmiş, gece yarısı telefon edip konuşmadan kapatmıştı. Derken bir gece Lisa sarhoş bir halde kızın evine gitmiş, kapısını yumruklayıp çığlık çığlığa bağırarak apartmanı yakacağını söylemişti.

“Hayat pek yolunda gitmiyordu benim için” dedi Lisa. “Piramitleri görmeyi hep istemiştim, kredi kartlarım da limitlerini doldurmamıştı henüz, ben de kalkıp…”

Kahire’deki ilk sabahında Lisa, yakınlardaki bir camiden gelen ezan sesiyle şafak vakti uyandı. Otel odasının içi zifiri karanlıktı. Jet-lag etkisini henüz üstünden atamamıştı. El yordamıyla sigarasına uzandı.

Zihni öyle bulanıktı ki, sigarasını yakacağına bir tükenmezkalemi yakmaya çalıştığını, yanan plastiğin kokusunu alana kadar anlayamadı. Son dört saatini ağlayarak, patlayana kadar yemek yiyerek, gözünü uyku tutmayarak, kendini hem küçük düşmüş, hem çaresiz, hem bunalımda, hem de kızgın hissederek geçirmişti. Yattığı yerde gözyaşlarına boğuldu. “İçimi büyük bir hüzün kaplamıştı” dedi. “Hayatım boyunca istemiş olduğum her şey paramparça olmuş gibiydi. Sigaramı bile doğru dürüst içemiyordum.

“Derken, eski kocamı, döndüğümde yeni bir iş bulmamın ne kadar zor olacağını, o yeni işten nasıl nefret edeceğimi, kendimi her zaman ne kadar sağlıksız hissettiğimi düşünmeye başladım. Yataktan kalkarken bir su sürahisine çarpıp yere devirdim. Sürahi kırılıp tuzla buz oldu. Bunun üzerine ağlaması daha da şiddetlendi. Başka çarem yoktu: Hayatımda bir şeyleri değiştirmem gerekiyordu, kontrol edebileceğim tek bir şey olsun bulmam gerekiyordu.”

Banyo yapıp otelden ayrıldı. Bir taksinin içinde Kahire’nin aşınmış caddelerinden geçip Sfenks’e ve Gize piramitlerine giden toprak yollarda ve etrafındaki engin çölde ilerlerken, kendine acıması da bir anlığına yok oldu. Hayatta bir amaca ihtiyacı olduğunu düşündü. Ulaşmak için çaba harcayacağı bir şeye.

Taksinin içinde otururken, bir gün Mısır’a tekrar gelip çölde yolculuk etmeye karar verdi.

Lisa bunun çılgınca bir fikir olduğunun farkındaydı. Formsuzdu, kiloluydu, bankada parası yoktu. Bakmakta olduğu çölün adını da, öyle bir yolculuğun mümkün olup olmadığını da bilmiyordu. Ama bunların hiçbir önemi yoktu. Odaklanacak bir şeye ihtiyacı vardı. Lisa hazırlanmak için kendine bir yıl süre tanımaya karar verdi. Böyle bir keşif gezisinden sağ çıkabilmek için bazı fedakârlıklarda bulunması gerekeceğini de çok iyi biliyordu.

Öncelikle sigarayı bırakması gerekecekti.

On bir ay sonra nihayet başka altı kişiyle birlikte klimalı ve motorize bir tura katılarak çölde ilerlemeye koyulduğunda, karavan o kadar fazla miktarda su, yiyecek, çadır, harita, küresel konumlandırma sistemi ve alıcı-verici radyo cihazıyla doluydu ki, bagaja bir karton da sigara atmak büyük problem olmazdı.

Ama taksinin içindeyken Lisa bunu bilmiyordu. Laboratuvardaki bilim insanları da yolculuğun detaylarıyla ilgilenmemişlerdi. Onların da yeni anlamaya başladıkları sebeplerden ötürü, o gün Kahire’de Lisa’nın algısında oluşan o küçük değişim, yani amacına ulaşmak için sigarayı mutlaka bırakması gerektiğine inanması, nihayetinde hayatının her bölümüne yansıyacak olan bir dizi değişimi tetiklemişti. Sonraki altı ay boyunca Lisa sigaranın yerine koşmayı koyacak, bu da onun beslenme, çalışma, uyuma, para biriktirme, iş günlerini programlama ve gelecek için plan yapma tarzını değiştirecekti. Önce yarı-maraton koşmaya başlayacak, sonra tam maraton koşacak, okula geri dönecek, bir ev satın alacak ve nişanlanacaktı. Lisa son olarak bilim insanlarının bu araştırmasına katıldı ve araştırmacılar onun beyin görüntülerini incelemeye başladıklarında olağanüstü bir şey fark ettiler: Bir grup nörolojik patern ¹, yani onun eski alışkanlıkları, yeni paternler tarafından baskılanmıştı. Eski davranışlarının sinirsel aktivitesini hâlâ görebiliyorlardı, ama bu sinyaller yeni dürtüler tarafından etkisiz hale getirilmişti. Lisa’nın alışkanlıkları değiştikçe beyni de değişmişti.

Bilim insanları Lisa’nın algısındaki değişime ne Kahire gezisinin, ne kocasından boşanmasının, ne de çöl yolculuğunun sebep olduğuna inanıyorlardı. Sebep, Lisa’nın ilkin tek bir alışkanlığını, sigara tiryakiliğini yani, değiştirmeye odaklanmış olmasıydı. Araştırmaya katılan herkes benzer süreçlerden geçmişti. Lisa tek bir paterne (“kilit taşı alışkanlık” diye bilinen şeye) odaklanarak hayatının diğer rutinlerini de yeniden programlamayı kendine öğretmişti.

Bu tür değişimleri yaratmak yalnızca bireylerin elinden gelen bir şey değildir. Şirketler alışkanlıkları değiştirmeye odaklandığında, koskoca organizasyonlar bile dönüşüme uğrayabilir. Procter & Gamble, Starbucks, Alcoa ve Target gibi firmalar bu anlayışı benimseyerek çalışma biçimlerini, çalışanlar arasındaki iletişimi ve insanların alışveriş yapma tarzını (onlara fark ettirmeden) etkilemeye çalışmışlardır.

Görüşmenin sonuna doğru bir araştırmacı, “Sana en son beyin taramalarından birini göstermek istiyorum” dedi Lisa’ya. Bir bilgisayar ekranında Lisa’nın beyninden görüntüler içeren bir resim dosyası açtı. “Arzularla ve açlıkla ilişkili olan bu alanlar,” dedi Lisa’nın beyninin ortasına yakın bir yeri göstererek, “yiyecek gördüğün zaman hâlâ aktive oluyor. Beynin oburluk yapmana yol açan dürtüleri hâlâ üretiyor.

“Öte yandan, işte bu alanda yeni bir aktivite var” dedi Lisa’nın beyninin alnına en yakın bölgesini göstererek. “Davranışların kısıtlandığı ve öz-disiplinin başladığı yerin burası olduğuna inanıyoruz. Bu aktivitenin varlığı sende iyice belirginleşiyor.”

Lisa bilim insanlarının en gözde araştırma katılımcısıydı, çünkü beyin taramaları son derece ilgi çekiciydi ve davranış paternlerinin (alışkanlıkların) zihinlerimizde barındığı yerlerin bir haritasının oluşturulmasında çok işe yarıyordu. “Sen bir kararın otomatik bir davranış haline nasıl geldiğini anlamamıza yardımcı oluyorsun” dedi doktor ona.

Odadaki herkes önemli bir şeyin eşiğinde olduğu duygusuna kapılmıştı. Sahiden de öyleydiler.

• • •

Bu sabah uyandığınızda ilk iş olarak ne yaptınız? Hemen duşa mı girdiniz? E-maillerinize mi baktınız? Yoksa mutfak tezgâhından bir Donut alıp ağzınıza mı attınız? Dişlerinizi duştan çıkıp kurulandıktan önce mi, sonra mı fırçaladınız? Önce sağ ayakkabınızı mı, sol ayakkabınızı mı bağladınız? Kapıdan çıkarken çocuklarınıza ne dediniz? Arabanızla İşyerinize hangi yoldan gittiniz? Masanıza oturduğunuzda önce e-maillerinizle mi ilgilendiniz, bir meslektaşınızla sohbet mi ettiniz, yoksa hemen bir mesaj yazmaya mı koyuldunuz? Öğlen yemeğinde salata mı, hamburger mi yediniz? Eve döndüğünüzde spor ayakkabılarınızı giyip koşuya mı çıktınız, yoksa kendinize bir içki koyup televizyon karşısında yemek mi yediniz?

William James 1892’de, “Bütün hayatımız, bir yığın alışkanlıktan başka bir şey değildir” diye yazmıştı. Günbegün yaptığımız seçimlerin çoğu, uzun uzun düşünülerek verilmiş kararların sonuçlarıymış gibi görünebilir, ama aslında değildir. Onlar alışkanlıklardır. Her bir alışkanlık kendi başına pek bir anlam ifade etmese de, hangi yemekleri sipariş ettiğimiz, her gece çocuklarımıza ne söylediğimiz, parayı biriktirmeyi mi harcamayı mı seçtiğimiz, hangi sıklıkla spor yaptığımız ve düşüncelerimizle iş rutinlerimizi nasıl organize ettiğimiz, zaman içinde sağlımızı, üretkenliğimizi, mali durumunuzu ve mutluluğumuzu önemli ölçüde etkiler. Duke Üniversitesi’nden bir araştırmacı tarafından 2006 yılında yayınlanan bir bildiride, insanların her gün gösterdikleri davranışların yüzde 40’tan fazlasının gerçek anlamda kararlar değil, alışkanlıklar olduğu bulgulanıyordu.

William James, Aristo’dan Oprah’ya kadar sayısız başkaları gibi, hayatının büyük bölümünü alışkanlıkların neden var olduğunu anlamaya çalışarak geçirdi. Ama alışkanlıkların nasıl işlediğini ve daha önemlisi, nasıl değiştiğini bilim insanları ve pazarlamacılar ancak son yirmi yıldır gerçekten anlamaya başladılar.

Elinizdeki kitap üç kısımdan oluşuyor. İlk kısım bireylerin yaşamlarında alışkanlıkların nasıl doğduğuna odaklanıyor. Bu kısımda alışkanlık oluşumunun nörolojisi, yeni alışkanlıkların nasıl oluşturulup eskilerinin nasıl değiştirilebileceği ve örneğin ünlü bir reklamcının diş fırçalamayı sıradan bir iş olmaktan çıkarıp ulusal bir takıntıya dönüştürürken hangi yöntemleri kullandığı inceleniyor. Procter & Gamble’ın, müşterilerin alışkanlık dürtülerinden yararlanarak Febreze adlı bir spreyi milyar dolarlık bir işe nasıl dönüştürdüğü, Adsız Alkolikler’in bağımlılığın merkezindeki alışkanlıklara saldırarak yaşamları nasıl ıslah ettiği, antrenör Tony Dungy’nin oyuncularının saha üstündeki ince işaretlere verdikleri otomatik reaksiyonlara odaklanarak Amerikan Ulusal Futbol Ligi’nin en kötü takımının kaderini nasıl değiştirdiği de yine bu kısımda ele alınıyor.

İkinci kısımda başarılı şirket ve organizasyonların alışkanlıkları inceleniyor. Paul O’Neill adındaki üst düzey bir yöneticinin (hazine bakanı olmadan önce) zor durumdaki bir alüminyum üreticisini Dow Jones Sanayi Ortalaması’nın en iyi performansına ulaştırmayı tek bir kilit taşı alışkanlığa odaklanarak nasıl başardığı ve Starbucks’ın iradeyi güçlendiren alışkanlıklar aşılayarak liseden terk bir genci bir tepe-yöneticisine nasıl dönüştürdüğü anlatılıyor. Bir hastanenin organizasyonel alışkanlıkları yanlış olduğu zaman en yetenekli cerrahların bile ne feci hatalar yapabileceği açıklanıyor.

Üçüncü kısımda toplumların alışkanlıkları ele alınıyor. Alabama eyaletindeki Montgomery şehrinin köklü sosyal alışkanlıklarındaki değişimin, Martin Luther King Jr. önderliğindeki yurttaşlık hakları hareketinin başarıya ulaşmasına nasıl katkıda bulunduğu ve benzer bir odaklanma yardımıyla Rick Warren adındaki genç bir vaizin California eyaletindeki Saddleback Valley’de ülkenin en büyük kilisesini nasıl kurduğu anlatılıyor. Son olarak, İngiltere’de cinayet işleyen birinin bu suça alışkanlıkları tarafından sürüklendiğini ikna edici bir şekilde savunabildiği takdirde hapse girmekten kurtulup kurtulamayacağı gibi karmaşık etik meseleler masaya yatırılıyor.

Her bölüm ortak bir argüman etrafında dönüyor: Alışkanlıkların nasıl işlediğini anlarsak, onları değiştirilebiliriz.

Bu kitap yüzlerce akademik incelemeden, üç yüzün üstünde bilim insanı ve üst düzey yöneticiyle yapılan görüşmelerden ve onlarca şirkette gerçekleştirilmiş araştırmalardan yararlanılarak hazırlandı. (Kaynak dizini için lütfen kitabın sonundaki notlara ve http.//……. adresine bakınız.) Kitap, teknik tanımıyla alışkanlıklara odaklanmıştır: yani hepimizin hayatımızın belli bir noktasında düşüne taşına yaptığımız ve sonra düşünmeyi bırakıp hemen her gün yapmaya devam ettiğimiz seçimlere. Ne kadar yemek yiyeceğimize, ofisimize vardığımız zaman neye odaklanacağımıza, hangi sıklıkla içki içeceğimize, ne zaman koşuya çıkacağımıza belli bir noktada hepimiz bilinçli olarak karar verdik. Sonra seçim yapmayı bıraktık ve davranış otomatikleşti. Bu, nörolojimizin doğal bir sonucudur. Bunun nasıl olduğunu anlarsak söz konusu paternleri (alışkanlıklarımızı) istediğimiz şekilde yeniden yapılandırabiliriz.

• • •

Alışkanlık ilmiyle ilgilenmeye sekiz sene önce gazete muhabiri olarak Bağdat’ta bulunduğum sırada başladım. ABD ordusunu işbaşında seyrederken, onun tarihin en büyük “alışkanlık oluşturma” deneylerinden biri olduğunu fark ettim. Temel eğitimde askerlere, ateş altındayken silah kullanmaya, düşünmeye ve iletişim kurmaya yönelik, dikkatle tasarlanmış alışkanlıklar öğretiliyordu. Savaş meydanında verilen her komut, sonunda otomatikleşene dek tekrarlanmış olan bu davranışlardan birini emrediyordu. Organizasyonun tamamı, askeri üslerin kurulmasında, stratejik önceliklerin belirlenmesinde ve saldırılara nasıl karşılık verileceğinin kararlaştırılmasında, sayısız defa prova edilmiş rutinlere güveniyordu. Komutanlar, savaşın bu

———

¹     İngilizcedeki pattern sözcüğü, düzenli bir biçimde birbirini takip eden olay, durum veya davranışları tanımlar. Türkçe’de yerine göre örüntü, kalıp, descıı, model, motif gibi sözcüklerle karşılanabilmekle birlikte, tam bir karşılığı yoktur. Kitabın terminolojik tutarlılığı açısından bu sözcüğün tüm anlamlarını Türkçe’de tek bir sözcükle karşılayabilmek gerektiği kaygısından hareketle, çeviride pattern sözcüğü patern olarak tutulmuştur.

Bir davranışın belli bir kalıp oluşturacak biçimde tekrarlandığını söylediğimizde, belli bir davranış paterninden bahsediyor oluruz. Örneğin her gün öğlen uykusu uyuma davranışını, bir uyku paterni olarak tanımlamamız mümkündür. Günde üç ana iki ara öğün yemenin ise bir beslenme paterni olduğunu söyleyebiliriz. (ç.n.)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  • Kitap AdıAlışkanlıkların Gücü - Özel ve İş Hayatımızda Alışkanlıklarımızın Ardında Ne Yatar?
  • Sayfa Sayısı432
  • YazarCharles Duhigg
  • ÇevirmenHandan Balkara Çevikus
  • ISBN9789757004677
  • Boyutlar, Kapak13,5x21, Karton Kapak
  • YayıneviBOYNER HOLDİNG YAYINLARI / 2012

Yazarın Diğer Kitapları

Yazarın Diğer Kitapları



Okudunuz mu?

Rastgele Kitap Getir Son Girilenleri Getir

Yeni girilen kitapları kaçırmayın

Şimdi e-bültenimize abone olun.

Oynat Durdur
Vimeo Fragman Vimeo Durdur