Birazoku

“Onca uygarlığın kurulduğu, dağıldığı, el değiştirdiği; onca dilin, dinin, inancın, kültürün yaşadığı, çatıştığı, iç içe geçtiği zorlu bir coğrafya burası. Ve her geçen gün biraz daha öğreniyoruz bu topraklarda her inkârın ardında yakın ya da uzak tarihli bir toplu mezarın yattığını… Toprağa yalnızca ölülerin değil, hakikatlerin, dillerin, kültürlerin, kelimelerin gömüldüğünü… “Kendisi farkında olsun ya da olmasın bu ülkede herkesin bir Dersim hikâyesi vardır. İlle de içinde olmaları gerekmez. Bazen bir ucunun kendisine değdiğini bile bilmeden yaşayıp gitmişlerdir. Ben de bu kitap için yazarlardan bunu istedim: Bir Dersim hikâyesi anlatmalarını…” Murathan Mungan Seçkide, Ahmet Büke, Yalçın Tosun, Ayhan Geçgin, Cemil Kavukçu, Behçet Çelik, Ayfer Tunç, Burhan Sönmez, Hatice Meryem, Şule Gürbüz, Hakan Günday, Ayşegül Çelik, Haydar Karataş, Murat Yalçın, Karin Karakaşlı, Murat Uyurkulak, Gaye Boralıoğlu, Sema Kaygusuz, Yavuz Ekinci, Seray Şahiner, Murat Özyaşar, Jaklin Çelik, Gönül Kıvılcım ve Barış Bıçakçının birer öyküsü yer alıyor.

MURATHAN MUNGAN’IN SEÇTİKLERİYLE

Bir Dersim Hikâyesi

İçindekiler

ÖNSÖZ

Süt, Kan ve Kelimelerin Kemikleri

Murathan Mungan                        11

Herkes Ana Kuzusu

Ahmet Büke                                     17

Karganın Merhameti

Yalçın Tosun       21

Yıkımın Tarihi

Ayhan Geçgin                                   26

‘”BunlarMasal mı Munira Hala?”

Cemil Kavukçu                 34

“Lori… Lori…”

Behçet Çelik                38

Yük

Ayfer Tunç

“Tarih Öncesi Köpekler ”

Burhan Sönmez               56

Beyaz Kartal Hatice Meryem      62

Çok Uzakmış, Ancak Tayyareyle Gidilebilirmiş

Şule Gürbüz 70

Zerre

Hakan Günday  78

Işık Ağaçları

Ayşegül Çelik 82

Masal Bitti O Gece

Haydar Karataş 89

Üç Dersim

Murat Yalçın 98

Sabiba

Karin Karakaşlı 106

Kaju

Murat Uyurkulak 115

Pepuk Kuşu

Gaye Boralıoğlu 122

Yıllar Önce Ben Bir Meydandaydım

Sema Kaygusuz 130

Dedemin Madalyası

Yavuz Ekinci 139

Çifte Sultanlar Seray Şahiner 147

Kalan

Murat Özyaşar 160

Ziyaret

Jaklin Çelik 167

Yasak Ülke

Gönül Kıvılcım 174

Ekber, Sen…

Barış Bıçakçı 182

Biyografiler 187

ÖNSÖZ

Süt, Kan ve Kelimelerin Kemikleri

Murathan Mungan

ADINDAN DA ANLAŞILACAĞI GİBİ elinizdeki kitap 1938 Dersim katliamını eksen alan, “ortak bir tema üzerine çeşitlemeler” diye nitelendirilebilecek öykülerden oluşmaktadır. Yazarların önceki yazdıklarından bir derleme olmayıp, bu kitap için özel olarak kaleme aldıkları öyküleri içermektedir.

Resmi tarih hegemonyasının, dilinin, söyleminin, red ve inkâr politikalarının, geniş kesimlerin gerçekleri bilme, öğrenme tutkusu, adalet arayışı ve vicdani gereklilikler karşısında gün günden zayıf düştüğü bir dönemden geçiyoruz.

Vardığımız toplumsal ve tarihsel dönemeçte bugün toplumun bazı kesimleri artık “tarihimizle yüzleşmek” zorunluluğundan söz ediyor. Geçmişimizle köklü bir hesaplaşmayı, yaşananlara ilişkin sorumlulukları üstlenmeyi önerenler çoğalıyor. Çeşitli dönemlerde yaşanan kanlı olaylar, bu konularda yapılan tartışmalar eskiyle kıyaslanmayacak ölçüde gündelik yaşamda yer tutmaya, yüksek sesle dillendirilmeye başladı.

Anadolu, kanlı sahne. Onca uygarlığın kurulduğu, dağıldığı, el değiştirdiği; onca dilin, dinin, inancın, kültürün yaşadığı, çatıştığı, iç içe geçtiği zorlu bir coğrafya burası. Ve her geçen gün biraz daha öğreniyoruz bu topraklarda her inkârın ardında yakın ya da uzak tarihli bir toplu mezarın yattığını… Toprağa yalnızca ölülerin değil, hakikatlerin, dillerin, kültürlerin, kelimelerin gömüldüğünü…

Zaman’la kabaran toprak yalnızca ölüleri, kemikleri değil hakikatleri de geri verir. Zaman’ın rüzgârı estikçe toprağın altına gömülen ne varsa yavaş yavaş çıkmaya başlar ortaya.

Bugün birçok araştırmacı, Anadolu toprağında çeşitli dönemlerde işlenen kırımlar, kıyımlar, katliamlar, insanlığa karşı işlenen toplu suçlar konusunda belgeler, kitaplar yayımlıyor. 4 Mayıs 1937’ de başlatılıp 1939’da sona eren ve her ne kadar devlet tarafından adına “Dersim Harekâtı” dense de apaçık bir soykırım olan bu katliama ilişkin son yıllarda sayılan giderek artan biçimde belge, bilgi gün yüzüne çıkmaya başladı. Tarihi kilit altında tutmaya çalışan devlet ve genelkurmay arşivleri hâlâ kapalı, ama o kapalı kapıların ardından dışarıya gerçeklerin bilinme, görülme ihtiyacı sızıyor.

Tarih ve araştırma kitapları, belgeler, incelemeler bazı okurların ilgisini çekmeyebilir, kimileri özellikle uzak kalmayı isteyebilir, okunanlar çabuk unutulabilir. Oysa hikâyelerdir akılda kalan. Anlar, durumlar, sözler, sahneler, kişiler kalır. Bu seçkinin bir amacı da tarihi edebiyatla güncellemek… Hayadan ellerinden alınmışlara hayat kazandırmak.

İyi edebiyat “özcü” değildir. Olguları öze, töze bağlamaz. Olup bitenler için bir ırkı, bir ulusu, bir halkı suçlamaz. Süreci belgeleyip anlamlandırır. Onun özü insani olandır. Bu nedenle elinizdeki kitabın bir edebiyat yapıtı olduğu unutulmamalıdır. Edebiyat kin tazelemek için değil, hafıza tazelemek için yapılır. İyi edebiyat insanlara gerçekleri algılama, hakikatleri üstlenme, sorumluluk alma, gerçeğe dayanma gücü kazandırmak ister. Kırımları, kıyımları, katliamları halklar yapmaz, zihniyetler yapar. Barbar olan iktidarlar ve onun kurumlandır. Sosyolojik kumaşı amaçlarını gerçekleştirmek için devletin ideolojik aygıtlarıyla dokumak, “iktidar olmanın” politikasıdır. Bu nedenle mücadele edilmesi gereken halklar, uluslar değil, zihniyetlerdir. İyi edebiyat bunu bilir, bunu gösterir.

Kendisi farkında olsun ya da olmasın bu ülkede herkesin bir Dersim hikâyesi vardır. İlle de içinde olmaları gerekmez. Bazen bir ucunun kendisine değdiğini bile bilmeden yaşayıp gitmişlerdir.

…